Birleşmiş Milletler
KİŞİSEL VE SİYASAL HAKLAR ULUSLARARASI SÖZLEŞMESİ
15 Ağustos 2000 tarihinde
BM Türkiye Daimi Temsilcisi Volkan Vural tarafından imzalanmış olup prosedüre göre
ancak TBMM tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girecektir.
Başlangıç
Bu
Sözleşmeye Taraf Devletler;
Birleşmiş
Milletler Antlaşmasında ilan edilen ilkeler uyarınca insanlık ailesinin tüm
üyelerinin niteliğinden gelen onurunu ve eşit ve ayrılmaz haklannı tanınmanın
dünyada özgürlük, adalet ve banşın temeli olduğunu gözönünde bulundurarak,
Bu
hakların insan kişiliğinin niteliğindeki onurdan kaynaklandığını bilerek,
İnsan
Haklan Evrensel Bildirgesi uyarınca korkudan ve yokluktan arınmış özgür insan
ülküsüne ancak kişisel ve siyasal hakların yanısıra, herkesin ekonomik, toplumsal
ve kültürel haklardan yararlanabileceği koşullar yaratıldığında
ulaşılabileceğinin bilincinde olarak,
Birleşmiş
Milletler Antlaşmasına göre Devletlerin insan hak ve özgürlüklerine karşı evrensel
saygıyı gelştirme yükümlülüğü üstlendiklerini dikkate alarak,
Başkalarına
ve üyesi olduğu topluluğa karşı ödevleri olan bireyin, bu Sözleşmede tanınan
hakların geliştirilip gözetilmesi yolunda çaba gösterme sorumluluğu bulunduğunu
kavrayarak,
Aşağıdaki
hükümlerde uzlaşmıştır:
BÖLÜM
I
Madde
1
1.
Tüm halkların kendi yazgılarını belirleme hakları vardır. Bu haktan ötürü,
siyasal statülerini özgürce saptayarak ekonomik, toplumsal ve kültürel gelişmelerini
özgürce gözetebilirler.
2.
Tüm halklar, karşılıklı yarar ilkesine dayalı uluslararası ekonomik işbirliği ve
uluslararası hukuktan doğan herhangi bir yükümlülüğü zedelemeksizin kendi doğal
zenginlik ve kaynaklarını, kendi amaçları için özgürce kullanabilir. Bir halk,
hiçbir koşulda kendi geçim kaynaklarından yoksun bırakılamaz.
3. Bu
Sözleşmeye Taraf Devletler, kendini yönetmeyen ve vesayet altında bulunan ükelerin
yönetiminden sorumlu olanlar da dahil, halklann kendi yazgılarını belirleme hakkının
gerçekleşmesini özendirir ve Birleşmiş Milletler Antlaşmasının hükümleri
uyarınca bu hakka saygı gösterir.
BÖLÜM
II
Madde
2
1. Bu
Sözleşmeye Taraf her Devlet, kendi ülkesinde ve yargı yetkisi içinde bulunan tüm
bireylere ırk, renk, cinsiyet, din, siyasal ya da başka bir görüş, ulusal ya da
toplumsal köken, doğuş ya da başka bir statü gibi herhangi bir ayrım gözetmeksizin
bu Sözleşmede tanınan hakları sağlamayı ve bu haklara saygı göstermeyi üstlenir.
2. Bu
Sözleşmeye Taraf her Devlet, yürürlükteki yasal ya da başka önlemlerle
sağlanmamış olması durumunda kendi anayasal işlemleri ve bu Sözleşmenin hükümleri
uyarınca, bu Sözleşmede tanınan hakların işlerlik kazanmasında gerekli olabilecek
yasal ve başka önlemleri benimsemek üzere girişimlerde bulunmayı üstlenir.
3. Bu
Sözleşmeye Taraf her Devlet;
a.
Burada tanınan hak ve özgürlükleri çiğnenen bir kişiye, bu uygulama resmi
görevliler tarafından yapılmış olsa bile, etkin bir yargı yolu olanağı
sağlamayı;
b.
Böyle bir yargı yolu isteğinde bulunan bir kişinin yetkili yargı, yönetim ve yasama
organlarınca ya da Devletin yasal sistemine göre yetkili başka makamlarca karara
bağlanmak üzere bu hakkını güvence altına almayı ve yargı yolu olanaklarını
geliştirmeyi;
c. Bu
yoldan bir hak alındığında bunun yetkili makamlarca yerine getirilmesini sağlamayı;
üstlenir.
Madde
3
Bu
Sözleşmeye Taraf Devletler, erkeklerle kadınlara bu Sözleşmede ileri sürülen tüm
kişisel ve siyasal haklardan eşit yararlanma hakkı tanımayı üstlenir.
Madde
4
1.
Ulusun yaşamını tehdit eden ve varlığı resmen ilan edilen olağanüstü durumlarda,
bu Sözleşmeye Taraf Devletler, uluslararası hukuka göre üstlendikleri öteki
yükümlülükleriyle bağdaşmak ve ırk, renk, cinsiyet, dil, din ya da toplumsal köken
ayrımı gözetmemek koşuluyla ancak durumun gerektirdiği ölçüde bu Sözleşmeye
göre üstlendikleri yükümlülüklere aykırı önlemler alabilir.
2. Bu
hükme dayanılarak, 6, 7, 8 (1. ve 2. fıkralar), 11, 15, 16 ve 18. Maddelere aykırı
davranılamaz.
3. Bu
Sözleşmeye Taraf herhangi bir Devlet, aykırı davranma hakkını kullandığında
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri aracılığıyla bu Sözleşmeye Taraf öteki
Devletlere, aykırı davrandığı hükümlerle aykırı davranma gerekçesini bildirir.
Bu aykırılık sona erdiğinde de aynı yoldan duyuruda bulunur. .
Madde
5
1. Bu
Sözleşmenin hiçbir hükmü, herhangi bir devlet, grup ya da kişiye burada tanınan hak
ve özgürlüklerinden herhangi birini ortadan kaldırmayı ya da bu Sözleşmede
öngörülenden daha kapsamlı olarak sınırlamayı amaçlayan herhangi bir eylem ya da
edimde bulunma hakkını verir biçiminde yorumlanamaz.
2: Bu
Sözleşmenin kimi hakları tanımadığı ya da daha sınırlı olarak tamdığı
gerekçesiyle herhangi bir ülkede yasalar, sözleşmeler, düzenlemeler ya da töreler
uyannca tanınmış ya da yürürlükte olan temel insan haklarından herhangi biri
kısıtlanma ve aykırı davranış konusu olamaz.
BÖLÜM
III
Madde
6
1.
Her insanın niteliğinden gelen yaşama hakkı vardır. Bu hak, yasayla korunur. Kimse
keyfi olarak yaşamından yoksun bırakılamaz.
2.
Ölüm cezasını kaldırmamış olan ülkelerde, bu ceza, suçun işlendiği tarihte
yürürlükte olan ve bu Sözleşmeyle Soykırım Suçunun önlenmesi ve
Cezalandırılması Sözleşmesinin hükümlerine aykırı olmayan yasalar uyarınca en
ağır suçlar için konabilir. Bu ceza, ancak yetkili bir mahkeme tarafindan verilmiş
bir kesin hüküm üzerine yerine getirilebilir.
3.
Yaşamdan yoksun bırakma bir soykırım suçu oluşturduğunda, bu maddenin hiçbir
hükmü bu Sözleşmeye Taraf herhangi bir Devlete, Soykırım Suçunun Önlenmesi ve
Cezalandırılması Sözleşmesinin hükümlerine göre üstlenilen yükümlülüklere
herhangi bir biçimde aykırı davranma yetkisi verdiği biçimde anlaşılamaz.
4.
Ölüm cezasına hüküm giyen bir kimse bu cezanın bağışlanmasını ya da hükmün
değiştirilerek hafifletilmesini isteme hakkına sahiptir. Ölüm cezasının affı,
bağışlanması ya da hafifletilmesi kararı her durumda verilebilir.
5.
Ölüm cezası, onsekiz yaşın altındaki kimseler tarafından işlenen suçlar için
verilemez ve gebe kadınlar için yerine getirilemez.
6. Bu
maddenin hiçbir hükmü, bu Sözleşmeye Taraf herhangi bir Devlet tarafından ölüm
cezasının kaldırılmasını geciktirmek ya da engellemek amacıyla dayanak olarak
kullanılamaz.
Madde
7
Hiçkimseye
işkence ya da zalimce, insanlıkdışı ya da onurkırıcı davranış ya da ceza
uygulanamaz. Özellikle, hiçkimse, kendi özgür oluru olmadan tabbi ya da bilimsel deney
konusu olamaz.
Madde
8
1.
Kimse kölelik durumunda tutulamaz, kölelik ve köle ticareti her türüyle yasaktır.
2.
Kimse kulluk durumunda tutulamaz.
3. a.
Kimse zorla ya da zorunlu olarak çalıştırılamaz.
b. 3
(a) fıkrası, bir suçun ağır çalışmayla cezalandırılabildiği ülkelerde yetkili
bir mahkeme tarafından verilen böyle bir ceza hükmü uyarınca ağır çalışma
uygulamasını engellediği biçimde anlaşılamaz.
c.
"Zorla ya da zorunlu çalıştırma" terimi bu fıkranın amacı bakımından;
i.
Bir mahkemenin yasal hükmü uyarınca tutuklu bulunan ya da tutukluyken koşullu
salıverilmiş olan bir kişiden bu sırada normal olarak istenen ve (b) bendinde
anılmayan herhangi bir iş ya da hizmeti;
ii.
Askeri nitelikte herhangi bir hizmetle askerlik hizmetine karşı vicdani itirazın
tanındığı ülkelerde bu tutumda olanlardan yasayla istenen herhangi bir ulusal
hizmeti;
iii.
Toplumun yaşam ve esenliğini tehdit eden olağanüstü durum ya da yıkım koşulunda
konulan bir hizmeti;
iv.
Normal kamusal yükümlülüklerin bir bölümünü oluşturan herhangi bir iş ya da
hizmeti; içermez.
Madde
9
1.
Herkesin kişi özgürlüğü ve güvenliğine hakkı vardır. Hiçkimse keyfi olarak
yakalanamaz ya da tutuklanamaz. Kimse, yasayla konulmuş gerekçeler ve işlemlere uygun
durumlar dışında özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.
2.
Tutuklanan bir kimseye, tutuklama sırasında, tutuklanma nedenleri ve neyle
suçlandığı hemen bildirilir.
3.
Bir suç işlediği savıyla yakalanan ya da tutuklanan bir kimse, hemen bir yargıç ya
da yargı gücünü kullanmaya yetkili bir başka resmi görevli önüne çıkanlır ve
makul bir süre içinde yargılanmasını ya da salıverilmesini isteme hakkı vardır.
Yargılanmayı bekleyen kişinin gözaltında tutulması genel kural değildir, ancak
salıverilme, sanığın yargılama sürecinin herhangi bir aşamasında duruşmada ve
-gereğinde- hükmün yerine getirilmesinde hazır bulunması güvencesine bağlanabilir.
4.
Yakalanarak ya da tutuklanarak özgürlüğünden yoksun bırakılmış olan bir kimsenin
tutuklanmasının yasallığı konusunda gecikmeksizin karar verilmesini ya da yasal
değilse salıverilmesi için mahkeme önüne çıkarılmasını isteme hakkı vardır.
5.
Yasadışı yakalanan ya da tutuklanan kimse, tazminat isteme hakkına sahiptir.
Madde
10
1.
Özgürlüğünden yoksun bırakılmış olan herkese insanca ve insan kişiliğinin
niteliğinden gelen onuruna saygı gösterilerek davranılır.
2. a.
Sanık kimseler, ayrık koşullar dışında, hüküm giymiş olanlardan ayrı tutulur ve
hüküm giymemiş kişi konumuna uygun olarak ayrı davranış görür.
b.
Ergin olmayan sanıklar yetişkinlerden ayrı tutulur ve durumları karara bağlanmak
üzere elden geldiğince çabuk yargı önüne çıkarılır.
3.
Cezaevi sistemi, temel amacı hükümlülerin iyileştirilmesi ve topluma yeniden
kazandırılması olan bir uygulamayı da içerir. Ergin olmayan suçlular,
yetişkinlerden ayn tutulur ve yaşlanna ve hukuksal konumlanna uygun bir davranış
görür.
Madde
11
Hiçkimse,
salt bir sözleşme yükümlülüğünü yerine getiremediği gerekçesiyle
özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.
Madde
12
1.
Bir Devletin ülkesinde yasal olarak bulunan herkesin bu ülke içinde özgürce yer
değiştirme hakkı ve oturacağı yeri seçme özgürlüğü vardır.
2.
Herkes, kendi ülkesi dahil herhangi bir ülkeden ayrılmakta özgürdür.
3.
Yukanda anılan haklara, yasayla öngörülmek koşuluyla, ulusal güvenliği, kamu
düzenini, kamu sağlığını ya da genel ahlakı ya da başkalarının hak ve
özgürlüklerini korumak için gerekli olanlar ve bu Sözleşmede tanınan öteki
haklarla bağdaşanlar dışında her hangi bir kısıtlama konamaz.
4.
Hiçkimse kendi ülkesine girme hakkından keyfi olarak yoksun bırakılamaz.
Madde
13
Bu
Sözleşmeye Taraf bir Devletin ülkesinde yasal olarak bulunan bir yabancı, ancak yasa
uyannca alınmış bir karar sonucu sınır dışı edilebilir. Zorlayıcı ulusal
güvenlik gerekçelerinin tersini gerektirdiği durumlar dışında, sınır dışı
edilmeye karşı çıkmasına ve durumunun yeniden incelenmek üzere yetkili bir makam ya
da bu makam tarafından özel olarak görevlendirilmiş kişi ya da kişiler önüne
getirilmesine ve bu amaçla temsil edilmesine izin verilir.
Madde
14
1.
Herkes mahkeme ve yargı önünde eşittir. Aleyhine bir suça hükmedilirken ya da bir
hukuk davasında hak ve yükümlülükleri karara bağlanırken, herkesin yasayla
kurulmuş, yetkili, bağımsız ve yansız bir mahkeme tarafından adil ve açık olarak
yargılanmaya hakkı vardır. Demokratik bir toplumda genel ahlak, kamu düzeni ya da
ulusal güvenlik gerekçeleriyle ya da tarafların özel yaşamlarının çıkarları
gerektirdiğinde ya da açıklığın adaletin çıkarlannı zedelediği özel koşullarda
mahkemece kesinlikle gerekli görüldüğünde bir duruşmanın tümü ya da bir bölümü
basına ve izleyicilere kapalı olabilir. Ancak bir ceza davası ya da bir hukuk
davasında vanlan herhangi bir hüküm, ergin olmayanların çıkarlarının tersini
gerektirdiği durumlarla evlilik anlaşmazlıkları ya da çocukların vesayeti konuları
dışında, açık verilir.
2.
Kendisine bir suç yüklenen herkes, yasaya göre suçluluğu kanıtlanana kadar suçsuz
sayılma hakkına sahiptir.
3.
Aleyhine bir suça hükmedilirken herkesin tam bir eşitlikle, en azından;
a.
Hakkındaki savın niteliği ve gerekçesi konusunda hemen anladığı bir dilde ve
aynntılı olarak bilgi edinmek;
b.
Savunmasını hazırlaması için ve seçtiği bir avukatla ilişki kurmak üzere yeterli
zaman ve kolaylığa sahip olmak;
c.
Gereğinden çok gecikmeksizin yargılanmak;
d.
Hazır bulunduğu bir duruşmada yargılanmak ve kendisini doğrudan ya da seçtiği yasal
yardımcıyla savunmak, yasal yardımcısı yoksa buna hakkı olduğunu öğrenmek,
adaletin çıkarları gerektirdiğinde kendisine verilmiş yasal yardımcıdan yararlanmak
ve bu yardım için ödeme gücü yoksa bu yardımcıdan ücretsiz yararlanmak;
e.
Aleyhindeki tanıkları sorgulamak ya da sorgulatmak ve aleyhindeki tanıklarla aynı
koşullarda kendi tanıklarının hazır bulunmasını ve sorgulamasını sağlamak
f.
Mahkemede konuşulan dili konuşup anlayamadığı durumda bir çevirmenin ücretsiz
yardımından yararlanmak;
g.
Kendi aleyhine tanıklık etmeye ya da suçluluğunu itirafa zorlanmamak; güvencelerine
hakkı vardır.
4.
Ergin olmayan kişiler sözkonusu olduğunda, yargılama, onların yaşlarını
gözönüne alarak topluma yeniden kazandırılmalarını sağlayacak biçimde olur.
5.
Bir suçtan hüküm giyen herkes, mahkumiyetinin ve hükmün yasalar uyarınca daha
yüksek bir mahkeme tarafından incelenmesi hakkına sahiptir.
6.
Kesin bir kararla bir suçtan hüküm giymekle birlikte, sonradan mahkumiyeti
bozulduğunda ya da yeni ya da daha sonra ortaya çıkan bulgularla adaletin yanlış
yargıya vardığı kesin olarak anlaşıldığı için temize çıktığında, böyle bir
mahkumiyet sonucu cezalandırılmaktan ötürü zarar görmüş olan kimsenin, bilinmeyen
bulgulann zamanında açıklanmamış olmasının tümüyle ya da bir bölümüyle
kendisinden doğduğu kanıtlanmadıkça yasaya göre zararı giderilir.
7.
Hiçkimse, ülkenin hukuk ve ceza işlemleri uyarınca sonuç olarak hüküm giymiş ya da
aklanmış olduğu bir suçtan ötürü yeniden yargılanıp cezalandırılamaz.
Madde
15
1.
Hiçkimse, işlendiği sırada ulusal ya da uluslararası hukuka göre suç oluşturmayan
bir eylem ya da kusurdan ötürü suçlanamaz. Bir suç eylemine, işlendiği sırada
uygulanabilecek cezadan daha ağır ceza verilemez. Suçun işlenmesinden sonra yasada
daha hafıf bir ceza verilmesi öngörülmüşse, suçlu bundan yararlanır.
2. Bu
maddenin hiçbir hükmü, bir kimsenin işlendiği sırada uluslar topluluğu tarafından
tanınmış genel hukuk ilkelerine göre suç oluşturan herhangi bir eylem ya da
kusurundan ötürü yargılanıp cezalandırılmasını önlemez.
Madde
16
Herkes,
heryerde hukuksal bir kişilik olarak tanınma hakkına sahiptir.
Madde
17
1.
Hiçkimsenin özel yaşamı, ailesi, konutu ya da haberleşmesine keyfı ya da yasadışı
olarak dokunulamaz, adına ve şerefine yasadışı saldırıda bulunulamaz.
2.
Herkes, bu tür karışmalara ve saldırılara karşı yasa tarafından korunma hakkına
sahiptir.
Madde
18
1.
Herkesin, düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, herkesin bir
dine sahip olma ya da kendi seçtiği bir inancı benimseme özgürlüğüyle din ya da
inancını tek başına ya da topluca, açık ya da özel olarak, ibadet, gözetme,
uygulama ve öğretme yoluyla açıklama özgürlüğünü de içerir.
2.
Hiçkimseye bir din ya da inanca sahip olma ya da seçtiği bir din ya da inancı
benimseme özgürlüğünü zedeleyici baskıda bulunulamaz.
3.
Din ya da inanç açıklama özgürlüğüne ancak, yasayla konulan ve kamu güvenliğini,
kamu düzenini ve sağlığını ya da genel ahlakı ya da başkalarının temel hak ve
özgürlüklerini korumak için gerekli olan sınırlamalar getirilebilir.
4. Bu
Sözleşmeye Taraf Devletler, anababanın ve kimi durumlarda yasal vasilerin,
çocuklannın kendi inançları doğrultusunda din ve ahlak eğitimi görmelerini sağlama
özgürlüğüne saygı göstermeyi üstlenir.
Madde
19
1.
Herkesin karışmasız görüş edinme hakkı vardır.
2.
Herkesin anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, ister sözlü, yazılı ya da
basılı sanat biçiminde, ister seçilen başka iletişim yoluyla olsun, sınır
tanımaksızın, her türlü bilgi ve düşünceyi araştırma, alma ve verme
özgürlüğünü de içerir.
3. Bu
maddenin 2. fıkrasında öngörülen hakların kullanılması, ödev ve sorumluluklan da
içerir. Bu nedenle belli kısıtlamalara bağlı olabilir. Ancak, bunlar yasayla ön.
görülen ve
a.
Başkalannın haklarına ve adına saygı göstermek
b.
Ulusal güvenliği ya da kamu düzenini ya da kamu sağlığını ya da genel ahlakı
korumak; için gerekli olan kısıtlamalar olabilir.
Madde
20
1.
Her türlü savaş propagandası yasayla yasaklanır.
2.
Aynmcılığa, düşmanlık ve şiddete yolaçan ulus, ırk ya da din karşıtlığı
yasayla yasaklanır.
Madde
21
Herkese,
banşçı toplanma hakkı tanınır. Bu hakkın kullanılmasına, demokratik bir toplumda
ulusal güvenlik ya da kamu güvenliği, kamu düzeni, kamu sağlığı ve genel ahlakın
ya da başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması bakımından gerekli olan ve
yasayla belirlenenler dışında hiçbir kısıtlama konamaz.
Madde
22
1.
Herkes başkalarıyla birlikte dernek kurma hak ve özgürlüğüne sahiptir. Bu hak,
herkesin çıkarlarını korumak için sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkını da
içerir.
2. Bu
hakkın kullanılmasına, demokratik bir toplumda ulusal güvenlik ya da kamu güvenliği,
kamu düzeni, kamu sağlığı ve genel ahlakın ya da başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması bakımından gerekli olan ve yasayla belirlenenler
dışında hiçbir kısıtlama konulamaz. Bu madde, silahlı kuvvetler ve güvenlik
güçleri üyelerinin bu hakkı kullanmalarına yasal kısıtlamalar konmasını önlemez.
3. Bu
maddenin hiçbir hükmü, Dernek Kurma Özgürlüğü ve Örgütlenme Hakkının
Korunmasına ilişkin ve 1948 tarihli Uluslararası Çalışma Örgütü Sözleşmesine
Taraf Devletlere bu Sözleşmede öngörülen güvenceleri zedeleyecek yasal önlemler
alma ya da yasaları bu güvenceleri zedeleyecek biçimde uygulama yetkisi vermez.
Madde23
1.
Aile toplumun doğal ve temel birimidir. Ailenin, toplum ve Devlet tarafından korunma
hakkı vardır.
2.
Evlenme çağındaki erkeklerle kadınların evlenme ve aile kurma hakları tanınır.
3.
İstekli eşlerin özgür ve tam oluru olmadan hiçbir evlilik bağı kurulamaz.
4. Bu
Sözleşmeye Taraf Devletler, eşlerin evlenirken, evlilik sırasında ve evliliğin
bozulmasında hak ve sorumluluklarının eşitliğini güvenceye bağlayacak uygun
önlemler alır.
Madde
24
1.
Her çocuğun; ırk, renk, cinsiyet, dil, din, ulusal ya da toplumsal köken, mülkiyet ya
da doğuşca herhangi bir ayrım yapılmaksızın ailesi, toplum ve Devlet tarafından
erginleşmemiş konumunda olmanın gerektirdiği koruma önlemlerine hakkı vardır.
2.
Her çocuk doğumdan hemen sonra kütüğe geçirilir ve bir ad taşır.
3.
Her çocuğun bir uyrukluk edinme hakkı vardır.
Madde
25
Her
yurttaş, 2. Maddede belirtilen ayrımlar ve haksız kısıtlamalar yapılmaksızın,
a.
Doğrudan doğruya ya da özgiirce seçilmiş temsilciler aracılığıyla kamu
yönetimine katılma;
b.
Genel ve eşit oya dayalı ve seçmenlerin özgiir isteminin yansımasını sağlayacak
biçimde gizli oyla yapılan gerçek ve dönemsel seçimlerde oy verme ve seçilme;
c.
Genel eşitlik koşullarına göre ülkesinin kamu hizmetlerine girme; hak ve fırsatına
sahiptir.
Madde
26
Herkes,
yasa önünde eşittir ve ayrım gözetilmeksizin yasa tarafından eşit olarak korunma
hakkına sahiptir. Bu konuda, yasa herhangi bir ayrım yapılmasını yasaklar ve
herkesin, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da başka bir görüş, ulusal ya da
toplumsal köken, mülkiyet ya da doğuşca herhangi bir ayrıma karşı eşit ve etkin
biçimde korunmasını güvenceye bağlar.
Madde
27
Etnik
ve dinsel azınlıklarla dil azınlıklarının bulunduğu devletlerde bu azanlıklardan
olan kişilerin, gruplarındaki öteki üyelerle birlikte topluluk olarak kendi
kültürlerinden yararlanmak, kendi dinlerini açıklamak ve uygulamak ya da kendi
dillerini kullanmak hakları yadsınamaz.
BÖLÜM
IV
Madde
28
1.
(Bu Sözleşmede bundan böyle Komite olarak anılacak olan) bir İnsan Hakları Komitesi
kurulur. Bu Komite, onsekiz üyeden oluşur ve aşağıda öngörülen görevleri yerine
getirir.
2.
Komite, hukuk deneyimi olan kimselerin katılmasındaki yarar gözönünde bulundurularak
bu Sözleşmeye Taraf Devletlerin, ahlak nitelikleri yüksek ve insan haklan alanında
yetki ve yeterliğiyle tanınmış uyruklarından oluşur.
Madde
29
1.
Komite üyeleri 28, Maddede belirtilen nitelikleri taşıyan ve bu Sözleşmeye Taraf
Devletlerce bu amaçla aday gösterilen kişiler listesinden gizli oyla seçilir.
2. Bu
Sözleşmeye Taraf her Devlet, en çok iki aday gösterir. Bu kişiler, aday gösteren
Devletin uyruklarıdır.
3.
Aynı kişi yeniden aday gösterilebilir.
Madde
30
1.
İlk seçim, bu Sözleşmenin yürürlüğe giriş tarihinden sonraki altı ayı geçmemek
üzere yapılır.
2.
34. Madde uyannca duyurulan bir boş üyeliğin doldurulması için yapılacak seçimler
dışında, her seçim tarihinden en az dört ay önce, Birleşmiş Milletler Genel
Sekreteri, bu Sözleşmeye Taraf Devletlere Komite üyeliği için gösterecekleri
adayları üç ay içinde bildirmelerini isteyen bir yazılı çağrıda bulunur.
3.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri böylesine gösterilen tüm adayların, kendilerini
aday gösteren Taraf Devletleri de belirterek alfabetik bir listesini hazırlar ve bu
listeyi, her seçim tarihinden en geç bir ay öncesine kadar bu Sözleşmeye Taraf
Devletlere sunar.
4.
Komite üyelerinin seçimi, bu Şözleşmeye Taraf Devletlerin Birleşmiş Milletler Genel
Sekreterinin çağrısıyla Birleşmiş Milletler Merkezinde yapacakları bir toplantıda
olur. Bu Sözleşmeye Taraf Devletlerden üçte ikisinin yeter sayıyı oluşturacakları
bu toplantıda, hazır bulunan ve oy veren Taraf Devlet temsilcilerinden en çok oyu alan
ve salt çoğunluğu sağlayan adaylar Komiteye seçilmiş olur.
Madde
31
1.
Aynı Devletin birden çok uyruğu Komitede yer alamaz.
2.
Komitenin oluşturulmasında, üyelerin eşit coğrafi dağılımının sağlanması ve
değişik uygarlıklarla temel hukuk sistemlerinin temsil edilmesi ilkesi gözönünde
bulundurulur.
Madde
32
1.
Komite üyeleri dört yıllık bir süre için seçilir. Aday gösterilmeleri durumunda
yeniden seçilebilirler. Bununla birlikte, ilk seçimde seçilen üyelerden dokuzunun
görev süresi iki yılın sonunda biter; ilk seçimden hemen sonra bu dokuz üyenin
adları 30. Maddenin 4. fıkrasında değinilen toplantının Başkanı tarafından ad
çekmeyle saptanır.
2.
Görev süresinin sona ermesi üzerine seçimler, bu Sözleşmenin bu bölümünün
yukarıdaki maddeleri uyarınca yapılır.
Madde
33
1.
Öteki üyelerin oybirliğiyle bir komite üyesinin geçici nitelikteki bir devamsızlık
dışında herhangi bir nedenle görevini yapamaz bir durumda olduğu kanısına
varıldığında, Komite Başkanı durumu Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine
bildirir. Bu durumda Genel Sekreter, sözkonusu üyenin yerinin boşaldığını ilan
eder.
2.
Komite üyelerinden birinin ölümü ya da görevden çekilmesi durumunda Başkan,
Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine hemen durumu bildirir. Genel Sekreter, ölüm
tarihinde ya da çekilmenin geçerlik kazandığı tarihte üyeliğin boşaldığını
ilan eder.
Madde
34
1.
33. Maddeye göre bir üyeliğin boşaldığı ilan edildiğinde, yeri boşalan üyenin
görev süresi ilan tarihinden sonraki altı ay içinde sona ermiyorsa, Birleşmiş
Milletler Genel Sekreteri bu Sözleşmeye Taraf Devletlerin herbirine durumu bildirir.
Taraf Devletler, boşalan üyeliğin doldurulması amacıyla 29. Madde uyarınca iki ay
içinde aday gösterilebilir.
2.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, böylesine aday gösterilenlerin alfabetik bir
listesini hazırlar ve bu Sözleşmeye Taraf Devletlere sunar. Bundan sonra boşalacak bir
üyeliği doldurmak üzere, bu Sözleşmenin bu bölümünün ilgili hükümleri uyarınca
seçim yapılır.
3.
33. Madde uyannca ilân edilen bir boş üyeliği doldurmak üzere seçilmiş bir Komite
üyesi, bu madde hükümlerine göre yeri boşalan üyenin süresini tamamlar.
Madde
35
Komite
üyeleri, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun onayıyla, Komitenin sorumluluklarının
önemi gözönüne alınarak yine Genel Kurulca kararlaştırılacak koşullara göre
Birleşmiş Milletler kaynaklarından ödenek alır.
Madde
36
Birleşmiş
Milletler Genel Sekreteri, Komitenin bu Sözleşme uyarınca görevlerini etkin bir
biçimde yerine getirmesi için gerekli eleman ve kolaylıkları sağlar.
Madde
37
1.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, Komiteyi Birleşmiş Milletler Merkezinde ilk
toplantısını yapmaya çağırır.
2.
Komite, ilk toplantısından sonra, kendi saptayacağı çalışma kurallarına göre
öngördüğü sıklıkta toplanır.
3.
Komite, normal olarak Birleşmiş Milletler Merkezinde ya da Cenevredeki Birleşmiş
Milletler Bürosunda toplanır.
Madde
38
Komitenin
her üyesi, görevine başlamadan önce, açık bir toplantıda görevlerini yan tutmadan
ve vicdanına göre yerine getireceği yolunda resmi bir bildirimde bulunur.
Madde
39
1.
Komite, görevlilerini iki yıllık bir süre için kendisi seçer. Bunlar yeniden
seçilebilir.
2.
Komite, kendi çalışma kurallarını koyar, ancak bu kurallar, ötekilerin yanısıra;
a.
Toplantı yeter sayısının oniki üyeden oluşmasını;
b.
Komite kararlarının hazır bulunan üyelerin çoğunluğunun oyuyla alınmasını
öngörür
Madde
40
1. Bu
Sözleşmeye Taraf Devletler, burada tanınan haklara işlerlik kazandırmak üzere
benimsedikleri önlemlere ve bu haklann kullanılması konusunda sağladıkları
gelişmelere ilişkin olarak;
a. Bu
Sözleşmenin ilgili Taraf Devletler için yürürlüğe girmesinden sonraki bir yıl
içinde;
b.
Bundan sonra da Komitenin isteği iizerine; raporlar sunmayı üstlenir.
2.
Tüm raporlar Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine sunulur. Genel Sekreter, bunları
incelemesi için Komiteye iletir. Raporlar, bu Sözleşmenin uygulanmasını etkileyen
öğeleri ve -varsa- güçlükleri belirtir.
3.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, Komiteye danıştıktan sonra, bu raporların
ilgili uzmanlık kuruluşlannın yetki alanlarına giren bölümlerinin birer örneğini
bu kuruluşlara iletebilir.
4.
Komite, bu Sözleşmeye göre Taraf Devletlerce sunulan raporları inceler. Taraf
Devletlere, kendi raporlarını ve uygun gördüğü genel görüşleri iletir. Komite, bu
Sözleşmeye Taraf Devletlerden aldığı raporların örnekleriyle bu görüşleri,
Ekonomik ve Toplumsal Konseye de iletebilir.
5. Bu
Sözleşmeye Taraf Devletler, bu maddenin 4. fıkrası uyarınca belirtileıı görüşler
üzerindeki kendi görüşlerini Komiteye sunabilir.
Madde
41
1. Bu
Sözleşmeye Taraf bir Devlet, herhangi bir anda Taraf bir Devletin bir başka Taraf
Devlet hakkında bu Sözleşmedeki yükümlülüklerini yerine getirmediği yolundaki
savını içeren duyuruları kabul edip inceleme yetkisini bu madde uyarınca Komiteye
tanıyan bir bildirimde bulunabilir. Bu maddede sözügeçen duyurular, ancak Komitenin
kendisi bakımından bu yetkisini tanıyan bir bildirimde bulunmuş bir Taraf Devletçe
sunulması durumunda kabul edilip incelenebilir. Böyle bir bildirimde bulunmamış bir
Taraf Devletle ilgili olan duyurular Komitece kabul edilmez. Bu maddeye göre kabul edilen
duyurular aşağıdaki işlem kuralları uyarınca ele alınır:
a. Bu
Sözleşmeye Taraf bir Devlet, bir başka Taraf Devletin bu Sözleşmenin hükümlerine
işlerlik kazandırmadığı görüşüne varırsa, yazılı bir duyuruyla durumu bu Taraf
Devletin dikkatine sunabilir. Duyuruyu alan Devlet alış tarihinden sonraki üç ay
içinde duyuruyu gönderen Devlete konuyu açığa kavuşturan yazılı bir açıklamada
ya da bir başka bildirimde bulunur. Bu açıklama, olabildiği ve uygun görüldüğü
ölçüde, bu konudaki iç işlemleri ve başvurulan, başvurulabilecek olan ya da
yürürlükte bulunan yargı yollarını da içerir.
b:
İlk duyurunun alıcı Devlet tarafından alınmasından sonraki altı ay içinde konu
ilgili Taraf Devletlerin her ikisini de doyuracak bir sonuca bağlanamazsa, Devletlerden
herbiri, Komiteye ve öteki Devlete bildirimde bulunarak konuyu Komiteye iletme hakkına
sahiptir.
c.
Komite, kendisine iletilen bir konuyu ancak uluslararası hukukun genel olarak
benimsenmiş ilkelerine göre, bu konuya ilişkin tüm iç yargı yollarının
kullanıldığı ve tüketildiği kamsına vardıktan sonra ele alır. Yargı yollannı
uygulamanın makul olmayan bir ölçüde geciktirildiği durumlarda bu bir kural
değildir.
d.
Komite, bu madde uyannca alınan duyuruları incelerken kapalı toplantılar yapar.
e.
Komite, bu maddenin (c) bendi hükümleriyle bağlı olarak, konunun bu Sözleşmede
tanınan insan hakları ve temel özgürlüklere saygı temeli üzerinde dostça bir
çözüme kavuşturulması amacıyla ilgili Taraf Devletler arasında arabulucu
girişimlerde bulunur.
f.
Kendisine iletilen herhangi bir konuda Komite, (b) bendinde değinilen Taraf Devletlere
ilgili bilgileri sağlama çağrısında bulunabilir.
g.
Konu Komitece incelenirken (b) bendinde anılan ilgili Taraf Devletlerin, Komitede temsil
edilmek ve sözlü ve/yada yazılı bilgi sunma hakkı vardır.
h.
Komite, (b) bendinde belirtilen bildirimin alınmasından sonraki oniki ay içinde
aşağıdaki koşullara uygun bir rapor sunar:
i.
(e) bendinde öngörüldüğü biçimde bir çözüme ulaşıldığında, Komitenin
raporu, olgulann ve varılan sonucun kısaca belirtilmesiyle yetinir.
ii.
(e) bendinde öngörüldüğü biçimde bir çözüme ulaşılamadığında, Komitenin
raporu bulguların kısaca belirtilmesiyle yetinirken, bu rapora ilgili Taraf Devletlerce
yapılan yazılı sunumlarla sözlü sunumların tutanakları eklenir.
Her
durumda, düzenlenen rapor ilgili Taraf Devletlere duyurulur.
2. Bu
maddenin hükümleri, bu Sözleşmeye Taraf olan on Devletin bu Maddenin 1. fıkrasına
göre bildirimde bulunması üzerine yürürlüğe girer. Bu bildirimler, Taraf
Devletlerce Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine verilir. Genel Sekreter, bunların
birer örneğini öteki Taraf Devletlere gönderir. Böyle bir bildirim, Genel Sekretere
bildirilerek herhangi bir anda geri alınabilir. Bildirimin geri alınması, bu maddeye
göre iletilmiş olan bir duyurunun içeriğini oluşturan herhangi bir konunun
incelenmesini önlemez. Bildirimin geri alındığı yolundaki bilgi Genel Sekretere
ulaştıktan sonra, ilgili Taraf Devlet yeni bir bildirimde bulunmadıkça herhangi bir
Devletten başka bir duyuru alınamaz.
Madde
42
1. a.
41. Madde uyarınca Komiteye iletilen bir konu, ilgili Taraf Devletleri doyuracak biçimde
sonuçlanmazsa, Komite, ilgili Taraf Devletler'in ön oluruyla salt bu amaçla (bundan
böyle Komisyon olarak anılacak olan) bir Uzlaştırma Komisyonu oluşturur. Bu Komisyon,
konunun bu Sözleşmeye saygı temeli üzerinde dostça bir çözüme kavuşturulması
amacıyla ilgili Taraf Devletlere arabuluculuk yapar.
b.
Komisyon, ilgili Taraf Devletlerce kabul edilebilecek beş kişiden oluşur. İlgili Taraf
Devletler, Komisyon üyelerinin tümü ya da bir bölümü üzerinde uzlaşmaya
varamazlarsa, üzerinde uzlaşmaya varılamamış Komisyon üyeleri yerine, Komite
tarafından ve kendi içinden gizli oyla ve üçte iki çoğunlukla üye seçilir.
2.
Komisyon üyeleri kendi adlarına görev yapar. İlgili Taraf Devletlerin ya da bu
Sözleşmeye Taraf olmayan bir Devletin ya da 41. Maddeye göre bir bildirimde
bulunmamış olan bir Taraf Devletin uyruğu olamazlar.
3.
Komisyon, kendi Başkanını seçer ve kendi çalışma kurallarını belirler.
4.
Komisyonun toplantılan nonnal olarak Birleşmiş Milletler Merkezinde ya da Cenevredeki
Birleşmiş Milletler Bürosunda yapılır. Bununla birlikte, Komisyon, Birleşmiş
Milletler Genel Sekreteri ve ilgili Taraf Devletlere danışarak belirleyeceği başka
uygun yerlerde de toplantı yapabilir.
5.
36. Maddeye göre kurulan Sekreterlik, bu madde uyannca oluşturulan komisyonlara da
hizmet verir.
6.
Komite tarafından alınan ve derlenen bilgiler, Komisyonun hizmetine sunulur. Komisyon,
ilgili Taraf Devletlerden başka ilgili bilgileri vermelerini isteyebilir.
7.
Komisyon konuyu enine boyuna inceledikten sonra, ancak her durumda konuyu ele alışından
sonra en geç oniki ay içinde ilgili Taraf Devletlere bildirilmek üzere Komite
Başkanına bir rapor sunar.
a.
Komisyon, konunun incelenmesini oniki ayda bitiremezse, raporunu çalışmalarının
durumuna ilişkin kısa bir açıklamayla sınırlar.
b. Bu
Sözleşmede tanınan insan haklarına saygı temeli üzerinde konu dostça bir çözüme
kavuşturulduğunda, Komisyon, raporunda olguların ve varılan çözümün kısa bir
anlatımına yer verir.
c.
(b) bendinde öngörülen koşullara göre bir çözüme ulaşılamadığında, Komisyon
raporu, ilgili Taraf Devletler arasındaki konunun tüm içerimlerine ilişkin
bulgularıyla konunun dostça çözümlenmesi olanağına ilişkin görüşlerini kapsar.
Bu rapor, ilgili Taraf Devletlerce yapılmış yazılı sunumlarla sözlü sunumların
tutanaklarını da içerir.
d.
Komisyon raporu, (c) bendine göre sunulduğunda, ilgili Taraf Devletler, raporun
alınmasından sonraki üç ay içinde Komite Başkanına Komisyon raporunun içeriğini
kabul edip etmediklerini bildirir.
8. Bu
maddenin hükümleri, Komitenin 41. Maddeye göre üstlendiği sorumlulukları kaldırmaz.
9.
İlgili Taraf Devletler, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterince yapılacak kestirmelere
göre Komisyon üyelerinin tüm giderlerini eşit olarak paylaşır.
10.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, bu maddenin 9. fıkrası uyarınca ilgili Taraf
Devletlerce ödenmesinden önce, gerektiğinde, Komisyon üyelerinin giderlerini
karşılamaya yetkilidir.
Madde
43
Komite
üyeleriyle 42. Maddeye göre kunılabilecek olan özel amaçlı uzlaştırma komisyonu
üyeleri, Birleşmiş Milletlerin Ayncalıkları ve Dokunulmazlıkları Sözleşmesinin
ilgili bölümlerinde konmuş olan ve Birleşmiş Milletler adına görevli uzmanlara
tanınan kolaylık, ayrıcalık ve dokunulmazlıklardan yararlanır.
Madde
44
Bu
Sözleşmenin uygulanmasıyla ilgili hükümler, Birleşmiş Milletler ve uzmanlık
kuruluşlarının kuruluş belgeleri ve sözleşmelerinde öngörülen insan haklarına
ilişkin işlemleri zedelemez ve bu Sözleşmeye Taraf Devletleri bir anlaşmazlığı
çözmek üzere aralannda yürürlükte olan genel ya da özel uluslararası sözleşmeler
uyannca başka işlemlere başvurmaktan alıkoymaz.
Madde
45
Komite,
Ekonomik ve Toplumsal Konsey aracılığıyla Birleşmiş Miletler Genel Kuruluna
etkinlikleri konusunda yıllık bir rapor sunar.
Madde
46
Bu
Sözleşmeye Taraf Devletler bu Sözleşmede tanınan hakların gerçekleştirilmesi
yolundaki uluslararası etkinliğin; sözleşmelerin yapılması, tavsiyelerin
benimsenmesi, teknik yardım sağlanması ve ilgili hükümetlerle birlikte inceleme ve
danışma amaçlı bölgesel toplantılarla teknik toplantıların yapılması gibi
yöntemleri içerdiğini kabul eder.
Madde
47
Bu
Sözleşmenin hiçbir hükmü Birleşmiş Milletler Antlaşmasında ve uzmanlık
kuruluşlarının kuruluş belgelerinde, çeşitli Birleşmiş Milletler organlarının ve
uzmanlık kuruluşlarının bu Sözleşmede ele alınan konulara ilişkin sorumluluklannı
tanımlayan hükümleri zedeleyici biçimde yorumlanamaz.
Madde
48
Bu
Sözleşmenin hiçbir hükmü, tüm halkların doğal zenginlik ve kaynaklarını tam
olarak ve özgürce kullanmak ve bunlardan yararlanmak konusundaki kendiliğinden
hakkını zedeleyici biçimde yorumlanamaz.
BÖLÜM
V
Madde
49
1. Bu
Sözleşme, Birleşmiş Milletlerin ya da Uzmanlık kuruluşlarının üyesi herhangi bir
Devletin, Uluslararası Adalet Divanı Statüsüne Taraf herhangi bir Devletin ve
Birleşmiş Milletler Genel Kurulunca bu Sözleşmeye Taraf olmaya çağrılmış olan
herhangi bir başka Devletin imzasına açıktır.
2. Bu
Sözleşme onaya bağlıdır. Onay belgeleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine
verilir.
3. Bu
Sözleşme, bu maddenin 1. fıkrasında anılan herhangi bir Devletin katılmasına
açıktır.
4.
Katılma, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine bir katılma belgesinin verilmesiyle
olur.
5.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, bu Sözleşmeyi imzalamış ya da ona katılmış
olan tüm Devletlere her onay belgesi ya da katılma belgesinin verilişini bildirir.
Madde
50
1. Bu
Sözleşme, otuzbeşinci onay belgesi ya da katılma belgesinin Birleşmiş Milletler
Genel Sekreterine veriliş tarihinden üç ay sonra yürürlüğe girer.
2.
Otuzbeşinci onay belgesi ya da katılma belgesinin verilişinden sonra bu Sözleşmeyi
onaylayan ya da ona katılan her Devlet için bu Sözleşme, kendi onay belgesi ya da
katılma belgesini verdiği tarihten üç ay sonra yürürlük kazanır.
Madde
51
Bu
Sözleşmenin hükümleri, federal Devletlerin her kesiminde, herhangi bir sınırlama ya
da ayrım yapılmaksızın yürürlüğe girer.
Madee
52
1. Bu
Sözleşmeye Taraf herhangi bir Devlet, bir değişiklik önerisinde bulunabilir ve bu
amaçla Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine başvurabilir. Bunun üzerine. Genel
Sekreter, değişiklik önerilerini bu Sözleşmeye Taraf Devletlere, sözkonusu
önerileri görüşmek ve oylamak üzere Taraf Devletlerce yapılacak bir Konferansa
yandaş olup olmadıklarını bildirmelerini isteyerek duyurur. Taraf Devletlerin en az
üçte birinin böyle bir Konferansı desteklemesi durumunda, Genel Sekreter Birleşmiş
Milletlerin girişimiyle bir Konferans toplar. Bu Konferansta hazır bulunan ve oy
verenlerin çoğunluğu tarafından benimsenen bir değişiklik onanmak üzere Birleşmiş
Milletler Genel Kuruluna sunulur.
2.
Sözleşme değişiklikleri Genel Kurulca onanarak bu Sözleşmeye Taraf Devletlerin
üçte ikisi tarafından kendi anayasal işlemleri uyarınca kabul edildiğinde
yürürlük kazanır.
3.
Değişiklikler yürürlüğe girdiğinde bunları kabul eden Taraf Devletler için
bağlayıcı olur. Öteki Taraf Devletlerse, bu Sözleşmenin hükümleriyle ve kabul
ettikleri daha önceki değişikliklerle bağlıdır.
Madde
53
Birleşmiş
Milletler Genel Sekreteri, 48. Maddenin 5. fıkrasına göre yapılan bildirimlerden ayrı
olarak, aynı Maddenin 1. fıkrasında değinilen tüm Devletlere,
a.
48. Maddeye göre yapılan imzalama, onaylama ve katılmaları;
b.
49. Maddeye göre bu Sözleşmenin yürürlüğe giriş tarihiyle, 51. Maddeye göre
herhangi bir değişikliğin yürürlüğe giriş tarihini; bildirir.
Madde
54
1.
Çince, Fransızca, İngilizce, İspanyolca ve Rusça metinleri aynı ölçüde özgün
olan bu Sözleşme Birleşmiş Milletler arşivine konur.
2.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri 48. Maddede anılan tüm Devletlere bu Sözleşmenin
onaylı örneklerini gönderir.
Kaynak:
Belgelerle İnsan Hakları, Muzaffer Sencer, Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul,
Haziran 1988, s-61-76 |