Kurdish Library

İnsan Hakları Evrensel Bildirisi

İnsan Hakları Evrensel Bildirisi

 

ÖNSÖZ

İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına,

İnsan haklarının tanınması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve yoksulluktan kurtulmuş insanların içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları bir dünyanın kurulması en yüksek amaçlar olarak ilân edilmiş bulunmasına, insanın istibdat ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için insan haklannın bir hukuk rejimi ile korunmasının bir zaruret olmasına,

Birleşmiş Milletler haklarının, Andlaşmada, insanın ana haklarına, insan şahsının haysiyet ve degerine, erkek ve kadınların eşitlişine olan imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeyi kolaylaştırmaya, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları kurmaya verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına,

Üye Devletlerin Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirlişi ederek insan haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyaca gerçekten saygı gösterilmesinin teminini taahüt etmiş olmalarına,

Bu haklar ve hürriyetlerinin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukardaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre:

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu

toplumun tüm birey ve organlarının bu Beyannameyi daima gözönünde bulundurarak, öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve özgürlüklere saygıyı geliştirmeleri ve ulusal ve uluslararası tedrici tedbirlerle gerek bizzat üye devletler ahalisi ve gerekse onların yönetimi altında bulunan topraklar ahalisi arasında bu hak ve özgürlüklerin evrensel ve fiili bir şekilde garanti edilmesini ve uygulanmasına gayret etmeleri için işbu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesine tüm halk ve tüm ulusların ulaşmak istedikleri ortak ülkü olarak ilan eder.

 

Madde 1

Bütün insanlar, özgür, haysiyet ve haklar bakımından eşit olarak doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine kardeşlik zihniyeti ile davranmalıdırlar.

Madde 2

  1. Herkes, ırk, renk, cins, dil, din, siyasal veya diğer herhangi bir inanç, ulusal ya da toplumsal köken, servet, doğuş ya da herhangi başka bir ayırım gözetmeksizin, bu bildiride ilân olunan hak ve özgürlüklerden yararlanma hakkına sahiptir.
  2. Ayrıca, kişiye uyruğu bulunduğu ülkenin siyasal, hukuki veya uluslararası statüsü temelinde hiçbir ayırım yapılamaz, ister bu ülke veya toprak bağımsız ve ister vesayet altında, özerklikten yoksun veya herhangi bir egemenlik kısıtlaması altında bulunsun.

Madde 3

Yaşam, özgürlük ve kişisel güvenlik her insanın hakkıdır.

Madde 4

Hiç kimse kölelik ya da kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü biçimiyle yasaktır.

Madde 5

Hiç kimse işkence veya, gaddar, insanlık dışı, onur kırıcı ceza ve işlemlere tabi tutulamaz.

Madde 6

Herkes nerede olursa olsun hukukî kişiliğinin tanınması hakkına sahiptir.

Madde 7

Yasalar önünde herkes eşittir ve yasaların koruyuculuğundan eşit olarak faydalanma hakkına sahiptir. Bütün insanların bu Bildiriye aykırı her türlü ayrımcı uygulamaya ve böyle bir ayrımı özendirici her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır.

Madde 8

Her insanın, kendisine yasalarla tanınan temel haklara aykırı uygulamalar karşısında, yetkili ulusal mahkemelere fiili başvurma hakkı vardır.

Madde 9

Hiç kimse keyfi olarak yakalanamaz, alıkonulamaz veya sürgün edilemez.

Madde 10

Herkes, haklarının, sorumluluklarının, ya da kendisine yöneltilen, cezayı gerektirir herhangi bir suçlamanın açıklığa kavuşturulmasında, davasının, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde hakkaniyetle ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir.

Madde 11

  1. Bir suç işlemekten sanık her insan, savunması için kendisine gerekli bütün koşulların sağlanmış bulunduğu açık bir yargılanma ile, yasalar uyarınca suçlu olduğu kanıtlanmadıkça suçsuz sayılır.
  2. Hiç kimse, işlendikleri sırada ulusal ya da uluslararası hukuka göre suç oluşturmayan fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanan cezadan daha şiddetli bir cezaya çarptırılamaz.

Madde 12

Hiç kimsenin özel hayatına, ailesine, konutuna ya da haberleşme ve yazışmalarına keyfi olarak karışılamaz, şeref ve ününe sataşılamaz. Herkesin bu tür sataşma ve karışmalara karşı yasalarla korunmaya hakkı vardır.

Madde 13

  1. Herkesin herhangi bir devletin toprakları üzerinde serbestçe yolculuk etmek ve yerleşeceği yeri seçmek hakkı vardır.
  2. Her insanın, kendi ülkesi de içinde olmak üzere, herhangi bir ülkeyi terketmeye ve yeniden dönmeye hakkı vardır.

Madde 14

  1. Her insanın zulüm karşısında, başka ülkelere sığınmaya ve bü ülkelerde sığınmacı işlemi görmeye hakkı vardır.
  2. Bu hak, siyasal olmayan suçlar veya Birleşmiş Milletler ilke ve amaçlarına aykırı faaliyetlerden dolayı açılan kovuşturmalar halinde ileri sürülemez.

Madde 15

  1. Her insanın bir ülkenin vatandaşı olma hakkı vardır.
  2. Hiç kimse keyfi olarak vatandaşlığından· ya da vatandaşlığını değiştirmek hakkından yoksun bırakılamaz.

Madde 16

  1. Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, vatandaşlık ya da din bakımından hiçbir sınırlama ile karşılaşmaksızın, evlenmek ve yuva kurmak hakkına sahiptir. Kadın ve erkek, evliliğin kuruluşu, devamı ve sona erdirilişinde eşit haklara sahiptirler.
  2. Evlilik, ancak evlenecek kişilerin özgür ve kesin istekleri ile kurulabilir.
  3. Aile, toplumun doğal temel unsurudur; toplum ve devlet tarafından korunmak hakkına sahiptir.

Madde 17

  1. Her insanın tek başına ya da başkaları ile birlikte mal ve mülk edinme hakkı vardır.
  2. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılamaz.

Madde 18

Her insanın düşünce, vicdan ve din özgürlüşüne hakkı vardır. Bu hak, din ya da inanç değiştirme özgürlüğü, din ya da inancını tek başına ya da topluca, açık veya özel biçimde, öğretme, uygulama, ibadet ve ayinIerde açığa vurma özgürlüğünü de kapsar.

Madde 19

Her insanın, düşüncelerini özgürce açıklamaya hakkı vardır. Bu hak düşüncelerinden ötürü rahatsız edilmemek, ülke sınırları sözkonusu olmadan, bilgi ve düşünceleri, her türlü araç ve yollarla aramak, elde etmek ve yaymak hakkını gerektirir.

Madde 20

  1. Her insan, barışçıl amaçlarla toplanma ve dernek kurma ve bir derneğe katılma hakkına sahiptir.
  2. Hiç kimse bir derneğe katılmaya zorlanamaz.

Madde 21

  1. Her insanın, doğrudan doğruya ya da serbestçe seçtiği temsilcileri aracılığı ile ülkesinin yönetimine katılma hakkı vardır.
  2. Herkesin, ülkesinin kamu hizmetlerinden eşit olarak yaralanma hakkı vardır.
  3. İktidarın gücünün tek kaynağı halk iradesidir. Bu irade, genel ve eşit oy hakkına dayalı, belli aralıklarla tekrarlanan, gizli oylama ya da serbestliği sağlayacak benzer bir yöntemle yapılan dürüst seçimlerle ortaya konur.

Madde 22

Her insanın, toplumun bir üyesi olarak, sosyal güvencesi, şahsiyetinin serbestçe gelişmesi ve onuru için zorunlu olan, ekonomik, sosyal ve kültürel hakları vardır. Bireyler, her devletin, kuruluşları ve kaynakları gözönüne alınarak ortaya konacak ulusal çabalar ve uluslararası işbirliği yoluyla bu haklardan yararlanırlar.

Madde 23

  1. Her insanın çalışmaya, mesleğini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizliğe karşı korunmaya hakkı vardır.
  2. Herkesin, hiçbir ayırım yapılmaksızın eşit iş karşılığında eşit ücrete hakkı vardır.
  3. Çalışan her insanm kendisine ve ailesine insan onuruna yakışır bir yaşam sağlayacak ve gerekirse diğer sosyal güvencelerle de tamamlanarak adil ve yeterli bir ücrete hakkı vardır.
  4. Herkesin çıkarlarının korunması amacıyla sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır.

Madde 24

Her insanın dinlenmeye, eğlenmeye, özellikle çalışma süresini akla uygun sınırlar içinde tutmaya ve belli aralıklarla ücretli tatillere hakkı vardır.

Madde 25

  1. Her insanın, yiyecek, giyecek, konut, sağlık hizmetleri ve gerekli toplumsal hizmetler de içinde olmak üzere; kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahını sağlayacak uygun bir yaşam düzeyine hakkı vardır. İşsizlik, hastalık, sakatlık; dulluk, ihtiyarlık ya da geçim olanaklarından iradesi dışında yoksun kaldığı diğer hallerde sosyal güvence hakkına sahiptir.
  2. Anneler ve çocuklar öncelikle özen ve yardım görmek hakkına sahiptirler. Bütün çocuklar, evlilik içinde ya da dışında doğsunlar, aynı toplumsal güvenceden yararlanırlar.

Madde 26

  1. Her insanm eğitim görme hakkı vardır. Eğitim parasızdır, hiç olmazsa ilk ve temel eğitim evresinde böyle olmalıdır. İlk öğretim zorunludur. Teknik ve meslekî eğitimden herkes yararlanabilmelidir. Yüksek öğretim herkese yeteneklerinin ve başarılarının elverdiği ölçüde tam bir eşitlikle açık olmalıdır.
  2. Eğitim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan hakları ile temel özgürlüklere saygının güçlenmesini amaçlamalıdır. Bütün uluslar, ırk ve dinler arasında anlaşmayı, hoşgörü ve dostluğu özendirmeli ve Birleşmiş Milletler'in barışın korunması yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir.
  3. Ana ve babalar, çocuklarına verilecek eğitimin türünü öncelikle seçmek hakkına sahiptirler.

Madde 27

  1. Her insanın, toplumun kültürel yaşamına serbestçe katılmaya, güzel sanatlardan zevk almaya, bilimsel ilerlemeden ve bunun nimetlerinden pay almaya hakkı vardır.
  2. Her insanın, sahibi bulunduğu her türlü bilimsel, edebî ve sanatsal yapıttan doğan manevi ve maddi çıkarlarının korunması hakkı vardır.

Madde 28

Her insanın, işbu bildiride açıklanan hak ve özgürlüklerin tam anlamıyla uygulanmasını sağlayacak bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı vardır.

Madde 29

  1. Her insanın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesinin ancak içinde yaşaması ile mümkün olduğu topluma karşı, ödevleri vardır.
  2. Her insan, hakları ve özgürlüklerinden yararlanırken, sadece, başkalarının da hak ve özgürlüklerinin tanınması amacıyla; ahlâk, kamu düzeni ve genel refahın, demokratik bir toplum yapısındaki haklı gereklerini karşılamak için, ancak yasanın koyduğu kısıtlamalara tâbidir.
  3. Bu hak ve özgürlükler hiçbir surette Birleşmiş Milletler'in amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.

Madde 30
Bu bildirinin hiçbir hükmü, içinde ilân edilen hak ve özgürlüklerin, bir devlet, zümre ya da kişi tarafından yok edilmesini savunmaya, veya bunu fiilen gerçekleştirmeye hak verdirir biçimde yorumlanamaz.

 
© Kitêbxaneya Kurdî

04-12-2000